رحم على خان ايمان
48
منتخب اللطائف ( فارسى )
1 . جامع اللّطايف : تذكرهء جامع اللّطايف مهمترين و بزرگترين تأليفات ايمان است كه متأسّفانه نسخهاى از آن فعلا موجود نيست و احتمالا دست تبهكار زمانه آن را از بين برده است ، مگر آنكه در كتابخانههاى خصوصى و يا ضمن كاوشهاى علمى در آينده پيدا شود . اين كتاب را در سال 1184 هجرى قمرى وقتى كه مؤلّف در محضر مولوى غلام نبى تلمّذ مىكرد و كتاب معروف مطوّل ، تأليف محقّق تفتازانى را مىخواند تأليف كرد و آن را در نود بخش يا فصل گرد آورد و چون اين تذكره مفصّل شده بود و اقوال مختلف دربارهء احوال و آثار شاعران در آن گنجانيده بود ، درصدد برآمد تلخيص كند و چنين كرد و آن را منتخب اللّطايف ناميد . اگر اين تذكره براى ما باقى مانده بود ، بىشك بيشتر به اشعار و آثار شاعرانى كه دواوين ايشان دستخوش زوال شده است دست مىيافتيم . 2 . بديع النّوادر : اين رساله دربارهء علم طب فراهم آمده و نسخهء خطّى آن ضمن مجموعهاى در كتابخانهء موزهء بريتانيا موجود است . مير ولى اللّه فرّخآبادى كه آثار ايمان را نام برده ، از اين رساله اسمى نبرده است . 3 . مصباح البيان : اين كتاب دربارهء دستور زبان فارسى فراهم آمده است . نسخهء خطّى آن نيز در موزهء بريتانيا موجود است . صاحب تاريخ فرّخآباد اين كتاب را جزو آثار ايمان ذكر كرده است . در اين نسخه ، اسم و موطن مؤلّف ، رحم على خان ولد بهرهمند خان پردل خانى ساكن سكندره رائو ذكر و ثبت شده است . 4 . خلاصة العلوم : اين كتاب جزو آثار غير موجود ايمان است . مير ولى اللّه فرّخآبادى نام آن را جزو آثار ايمان آورده است . 5 . مطالب طالب : ظاهرا اين اثر ، كتاب درسى بوده كه براى شاگردان مدارس به رشتهء تحرير درآورده و جزو آثار غير موجودش مىباشد . 6 . مصطلح شعراء : صاحب تاريخ فرّخآباد ، اين كتاب را جزء تأليفات ايمان ثبت كرده ، ولى از وجودش اطّلاعى در دست نيست . 7 . تذكرهء شعراء : اين كتاب كه مير ولى اللّه فرّخآبادى آن را جزو آثار رحم على خان ذكر نموده بىشك تذكرهء جامع اللّطايف يا منتخب اللّطايف مىتواند باشد ، لا غير . و اينك به ذكر خصوصيات تذكرهء منتخب اللّطايف مىپردازيم : منتخب اللّطايف اين كتاب تلخيصى است از تذكرهء جامع اللّطايف كه ايمان آن را در سال هفدهم پادشاهى شاه عالم ثانى يعنى در حدود سال 1190 هجرى قمرى نزديك شش سال پس از تأليف جامع اللّطايف مدوّن ساخته و به اين موضوع در مقدّمهء خود اشاره دارد .